| Eerst wat algemene
achtergrondinformatie |
| |
|
| |
Tijdens het bewind van de Frankische keizer
Karel de Grote (768-814) wordt het leenstelsel doorgevoerd. Na de
verbrokkeling van het Frankische Rijk, gaat in Nederland de macht
over naar de voormalige leenmannen: de plaatselijke adel. Zo
ontstaan de graafschappen, waaronder ook het
Graafschap Holland. Er volgt een voortdurende
machtsstrijd tussen de bewindvoerders.
In 1428 wordt Filips van Bourgondië ruwaard (regent) van
Holland. Later in deze eeuw bemachtigt Filips de Goede steeds meer
gewesten, zodat zich een soort Nederlandse staat vormt. Aan het eind
van de 15e eeuw wordt Filips de Schone koning van zowel de Nederlanden
als van Spanje.
Vanaf 1531 ligt het gewestelijk bestuur, namens het Spaanse Rijk,
in handen van stadhouders. |
| |
|
|
| |
Het stroomgebied van de Maas wijzigt zich gedurende
haar geschiedenis regelmatig.
Factoren daarin zijn inpoldering vanaf de 11e eeuw en de grote overstromingen
in de 12e eeuw. In 1150 is de Schielands Hoge Zeedijk gereed. Wanneer
in de 13e eeuw de Oude Maas wordt afgedamd bij Maasdam en Westmaas,
krijgt de smallere Merwe of Merwede
(nu Nieuwe Maas) vanaf Dordrecht aanzienlijk meer water te verwerken.
Rond de 10e eeuw wordt Overschie (ook beschreven als o.a. Schie, Schije
of Ouwerschye) in documenten genoemd als zelfstandige nederzetting
in dit veengebied. Overschie ligt dan nog bij de monding van het stroomgebied
van de Schie aan de Merwe. Het is in 1389 deze plaats vanwaar de bijna
vijf kilometer lange "Delfshavense Schie" naar de Merwe
wordt gegraven. Hoewel dit stuk van de rivier op kaarten tot uit de
17e eeuw nog steeds Merwe wordt genoemd (pas ter hoogte van Vlaardingen
voegde de Merwe zich bij de -Oude- Maas) houden we in dit tijdsoverzicht
de huidige benaming Maas aan. |
| |
|
|
| |
Ter hoogte van Ruiven
heet de Schie aanvankelijk
niet Schie maar Delf. Een delf is een door mensenhanden gegraven vaart
(delven=graven). Deze Delf wordt rond 1100 gegraven, als afwatering
naar de veenstromen Leede en Schie. De stad Delft, oudtijds Delf,
ontleent haar naam aan dit water. De Schiedamse Schie is in ca. 1250
gegraven. In 1348 is men gereed met het graven van de Rotterdamse
Schie. De vele bochten ontstaan doordat bij het graven van de vaart
gebruik wordt gemaakt van bestaande sloten en weteringen. Het hoogheemraadschap
van Schieland, ‘gelegen tussen Schie en Gouwe’ vindt zijn
ontstaan in 1273, als graaf Floris V
van Holland een charter (oorkonde) uitgeeft waarin privileges voor
het gebied zijn opgesteld. Hiermee is bovenal het onderhoud aan de
dijken geregeld als een wettelijke verplichting van de eigenaar. |
| |
|
|
| |
De Schielands
Hoge Zeedijk dateert uit het einde van de 12e eeuw en volgt
het traject van Maas en Hollandse IJssel vanaf Vlaardingen tot Gouda.
Deze oude zeewering is nog steeds aanwezig. De dijk loopt in het Delfshavense
deel van het Hoogheemraadschap Schieland vanaf Schiedam via de Rotterdamsedijk/Schiedamseweg
en gaat bij het Marconiplein over in de Mathenesserdijk. De Mathenesserdijk
loopt in een wijde bocht naar de Hoge Erfbrug en vandaar langs de
Delfshavense Schie naar de sluis van Delfshaven. Daar was vroeger
het eindpunt van de Schie. Daarna is dijk verder te volgen over de
Voorstraat, de Havenstraat, de Waaldijk en de Pieter de Hooghstraat
om over te gaan in de Westzeedijk richting Rotterdam-centrum. |
| |
|
|
| De jaartallen |
| |
|
| |
periode:
±1350 tot ±1500
- Hoekse en Kabeljauwse Twisten |
| 1389 |
|
Aelbrecht van Beieren,
graaf van Holland en Zeeland, verleent Delft het recht om een eigen
scheepvaartverbinding met de Maas te graven langs Overschie, waar
de rivier zich splitst in de Schiedamse Schie en de Rotterdamse Schie.
De Oude Schie (Delf) is dan al verbreed en uitgediept. Delft wil hiermee
concurreren met het eind 13e eeuw ontstane Rotterdam, met name in
de laken- en bierexport. Bovendien omzeilt men zo de tol die aan de
Rotterdamse sluis moet worden betaald. Men graaft de Delfshavense
Schie. In de "Schielands Hoge Zeedijk" bouwt men een sluis
of 'verlaat'. Er vestigen zich vissers en handelslieden bij de sluis
en er ontstaat rond 1400 buiten de zeedijk een kleine nederzetting.
De eerste havens zijn Kolk (nu Aelbrechtskolk) en de Haven (later
Oude Haven en nu Voorhaven). Er wordt een raadhuis gebouwd als dependance
van het raadhuis te Delft. "Delfs Haven" heeft de status
van "kolonie" van de stad Delft. Dat betekende veel beperkingen
en verboden voor Delfshaven. |
| 1400 |
MCD |
| 1417 |
|
Bouw van de "St.-Anthonis
Capel" met afzonderlijk houten "Klockhuys". |
| 1421 |
|
De St.-Elisabethsvloed
veroorzaakt in de nacht van 18 op 19 november, de feestdag van de
Elisabeth van Thuringen, grote overstromingen. De Grote Waard, een
welvarend gebied van ruim 45.000 hectaren tussen Dordrecht-Woudrichem-Heusden-Geertruidenberg,
wordt door de vloed verzwolgen. Volgens de overlevering gaan 72 dorpen
verloren en komen ca. 4000 mensen om door het hoge water. De Biesbosch
met zijn kreken en killen is door deze ramp ontstaan. Ook Delfshaven
wordt getroffen door de overstromingen. |
| |
|
1450
- uitvinding boekdrukkunst (Lauwrens
Janszoon Koster of Johan Gutenberg?) |
| 1451 |
|
Aanleg van de Nieuwe
Haven (nu Achterhaven). Na de 15e-eeuwse uitvinding van het haringkaken
wordt de haringvisserij, -verwerking en -export de belangrijkste bedrijfstak.
Dit heet daarom de grote visserij. De minder belangrijke walvisvaart
noemt men de kleine visserij. |
| |
|
1488/'89
- Jonker Fransen Oorlog |
| 1488 |
|
De Hoekse Jonker
Frans van Brederode neemt Rotterdam in. Uitvallen naar heel Holland
volgen. Delfshaven wordt volkomen geplunderd door Hoekse troepen.
De stad Delft zelf slaat de aanvallen wel af, maar verliest alle haringschepen. |
| |
|
In
1492 bereikt Columbus (Christophoro
Columbo, geboren te Italië)
Amerika.
De ontdekking van de Nieuwe Wereld wordt beschouwd als het einde van
de Middeleeuwen. |
| 1492 |
|
De stad Delft koopt de heerlijkheid
Overschie. |
| 1500 |
MD |
| |
|
16e
eeuw - kerkscheiding: Maarten Luther, Calvijn, reformatie en contra-reformatie |
| 1536 |
|
Delft valt ten prooi
aan brand en vreest nu massale leegloop naar Delfshaven. Er volgt
een verbod op huizenbouw, bedrijfsvestiging en allerlei aan scheepvaart
gerelateerde activiteiten. |
| 1554 |
|
Bouw van het Raadhuis,
indertijd "Stadt-huys" genoemd. In 1721 echter volledig
verbouwd. |
| 1566 |
|
De beeldenstorm woedt in Delft en
omstreken |
| |
periode:
1568–1648 - Tachtigjarige
Oorlog |
| |
|
In het begin van de zestiende eeuw
telt Delfshaven zo'n 120 huizen en vierhonderd inwoners. De meeste
huizen waren van hout. |
| 1572 |
|
De aanwezigheid van
Spaanse troepen van de landvoogd Alva leidt tot invallen van zowel
Spanjaarden als Geuzen, die Delfshaven plunderen. Vooral 1572 blijkt
wat dat betreft een rampjaar. Eerst vallen de Watergeuzen, die vijf
dagen ervoor Den Briel hebben ingenomen, Delfshaven binnenvielen.
Nog geen week later volgen de Spanjaarden die, onder bevelhebber Bossu,
Delfshaven in de as leggen.
Als gevolg hiervan worden schansen en andere verdedigingswerken opgericht.
Na het vertrek van de Spanjaarden kiest de Delftse overheid openlijk
voor de reformatorische ideologie en wordt de St.-Anthonis Capel aan
de Ned. Hervormde Kerk toegewezen. |
| 1574 |
|
Ontzet van Leiden. Bij
het doorsteken van de dijken door het leger van prins Willem van Oranje
komen ook de polders rond Rotterdam en Delfshaven onder water te staan. |
| 1577 |
|
Pieter Pieterszoon Heyn
wordt op 17 november geboren in de Kerkhofsteeg. Deze is later omgedoopt
tot Piet Heynstraat. Het huidige zgn. "geboortehuis" is
een replica uit 1871. |
| 1580 |
|
Bouw van het Pietershuis
aan de kolk (St.-Pieter is de beschermheilige van de vissers) |
| 1581 |
|
In 1573 word de uitoefening van
de Katholieke eredienst verboden door de Staten van Holland. In dit
jaar is zelfs iedere godsdienstige bijeenkomst van Katholieken verboden. |
| 1590 |
|
Rotterdam en Delft hebben een hooglopend
conflict over de brug bij Overschie met betrekking tot de toegang
naar Rotterdam via de Rotterdamse Schie. |
| 1591 |
|
Brand vernielt groot
deel van Delfshaven. Veel huizen waren van hout. Delft trekt een aantal
van de beperkende maatregelen uit 1536 in en verplicht tot het bouwen
van stenen huizen. |
| 1597 |
|
Het nieuw opgerichte
College van de Admiraliteyt opde Maeze, onderdeel van de zeemacht,
vestigt zich in Rotterdam. Het statige Delft is de eerste keuze maar
bedankt voor de eer. Men vindt de eigen haven te klein en vreest voor
overlast van het ruwe scheepsvolk. |
| 1600 |
MDC |
| |
|
1602–1798
- tijd van de VOC, overzeese koloniën en Engelse Oorlogen |
| 1601 |
|
Delft staat opnieuw toe
dat er (beperkt) schepen worden gebouwd en gerepareerd.
De Buizenwaal wordt aangelegd vanwege de groei van de haringvangst.
NB.: Een buis is een vissersboot en een waal is een
afzonderlijk havengedeelte om schepen veilig af te meren. |
| 1603 |
|
Overschie wordt getroffen door de
Pest of 'heete sieckte'. |
| 1620 |
|
Verblijf van de Pilgrim
Fathers. Vanuit de St.-Anthonis Capel begint hun reis naar Amerika. |
| 1623 |
|
Piet
Heyn komt als vice-admiraal in dienst van de West-Indische
Compagnie. |
| 1628 |
|
Heyn's opdracht is de
Spaanse Zilvervloot
te veroveren en dat doet hij ook, op 8 en 9 september 1628 in de Baai
van Matanzas bij Cuba. De buit bedraagt circa 15 miljoen gulden! Vanwege
zijn strategische en tactische vermogens, geeft de Prins en de Staten
hem in 1629 de opdracht de zeestrijdkrachten te reorganiseren.
Als luitenant-generaal van Holland en West-Friesland verscherpt hij
de tucht, maar stelt er betere gages en het recht van beroep tegenover.
Hierdoor stijgt zijn populariteit bij het scheepsvolk. Hij heeft zijn
taak echter niet af kunnen maken, want enkele maanden later overlijdt
hij. Piet Heyn sneuvelt op 18 juni 1629 in een gewonnen
strijd tegen Duinkerkse kapers. Hij is begraven in de Oude Kerk van
Delft. |
| 1638 |
|
Tien bezitters van haringbuizen
met circa veertig schepen vertrekken naar Rotterdam uit onvrede met
het Delftse restrictieve bestuursbeleid in Delfshaven. Dit is bijna
de helft van de haringvloot. Het heeft derhalve grote economische
gevolgen voor Delfshaven en dus ook voor Delft. Het geschrokken stadsbestuur
in Delft trekt de beperkende maatregelen uit 1536 daarna geheel in.
Er ontstaan zoutziederijen, kuiperijen, scheepswerven en taanderijen.
De lucratieve bedrijfstak van bierbrouwerij blijft echter verboden! |
| |
|
1648
- vrede van Munster, erkenning van de Republiek der Verenigde Nederlanden. |
| 1653 |
|
Bouw van het Kraanhuis
(nu Zakkendragershuisje), met daarin de (hijs)kraan waarmee de grote
sluisdeur tussen Kolk en Achterwater kon worden opgehesen. De zware
deur wordt bediend door twee "sluisknechten", lopend in
de tredmolens aan weerszijde van de sluisdeur. |
| 1671 |
|
De VOC-Kamer Delft koopt
het terrein aan bij de Buizenwaal dat men al in huur had voor scheepsbouw.
De werf- en havenactiviteiten van de VOC nemen gestaag toe, dus begint
men een jaar later met de bouw van een groot kantoor/pakhuis: het
Zeemagazijn. |
| 1676 |
|
Opening van het Zeemagazijn
der VOC aan de Achterhaven. In 1706 en 1715 huurt de VOC twee aangrenzende
percelen om de werf uit te breiden. Halverwege de 17e eeuw loopt de
winst op de haringvisserij terug. De VOC neemt daarna een aantal andere
werven over.
De VOC bouwt in Delfshaven gedurende haar bestaan zo'n 111 kleinere
Oost-Indiëvaarders. |
| |
|
eind
17e eeuw - opkomst van de jeneverindustrie |
| 1700 |
MDCC |
| 1716 |
|
Bouw van moutmolen "Graankorrel"
(Schiedamseweg sloop: 1920 - romp nog aanwezig) |
| 1727 |
|
Bouw van stellingmolen
de "Distilleerketel" op het Middenhoofd. In 1899 brandt
deze moutmolen geheel uit. Ze wordt later herbouwd en in 1938 onttakeld.
Herbouwd in 1984. |
| 1740 |
|
In 1740 begint zich een
zandplaat te vormen in de Maas vlak voor de haveningang.
Deze "Ruige Plaat" belemmert de toegang tot de haven. Veel
schepen varen door naar Rotterdam waardoor Delfshaven de inkomsten
hiervan misloopt. Grote schepen waren sinds de 16e eeuw al op Hellevoetssluis
aangewezen vanwege de verzandende Maas-monding. |
| 1746 |
|
Het Zeemagazijn der VOC
brandt volledig uit. Het wordt, minder rijk versierd, herbouwd. |
| 1753 |
|
Bouw van moutmolen "Waakzaamheid"
(locatie: Buizenwaal sloop: 1919) |
| 1761 |
|
De van ouderdom vervallen
st.-Anthonis Capel wordt verbouwd tot Pelgrimvaderskerk. |
| 1762 |
|
Bouw van het pand aan
de Voorhaven dat vanaf 1863 als weeshuis wordt gebruikt. |
| 1771 |
|
Bouw van "Hoekmolen"
(locatie: Schie bij huidige Mathenesserbrug - sloop: 1914) |
| 1783 |
|
Bouw van linieschip DELFT
op scheepswerf "De Hoog - De Wit" op het Oosterhoofd. |
| 1791 |
|
Bouw van moutmolen "Hoop"
(locatie: Watergeusstraat - sloop: 1908) |
| |
1794–1815
- Bataafse Republiek - opgericht
door "patriotten" - stadhouder Willem V
vlucht
1795–1814 - Franse Bezetting van de Zuidelijke
Nederlanden - Napoleontische oorlogen |
| 1795 |
|
Delfshaven verklaart
zich op 28 mei, onder het nieuwe (Franse) bewind, zelfstandig. |
| 1798 |
|
De, mede t.g.v. de 4e
Engelse oorlog (1780-1784), failliet gegane VOC wordt vanaf 1796 door
de staat overgenomen en opgeheven. De kamer Delft wordt in 1803 officiëel
opgeheven.
NB.: Rond 1790 biedt de VOC-Kamer Delft werk aan ca. 200 mensen in
Delfshaven. |
| 1800 |
MDCCC |
| |
|
De
19e eeuw is er één van grote technologische ontwikkelingen,
beginnend bij het toenemende gebruik van de door James
Watt rond 1780 uitgevonden stoommachine. Aanvankelijk wordt stoomkracht
gebruikt in fabrieken. In de loop van de 19e eeuw vindt het ook toepassing
in mobiele aandrijftechniek, zoals stoommachines, scheepvaart en spoorwegen.
Andere 19e eeuwse uitvindingen: telegrafie, fotografie (1839), film,
elektrisch licht (1879), de elektromotor en tegen het eind van de
eeuw de automobiel. |
| 1803 |
|
Delft verklaart de zelfstandigheidverklaring
van Delfshaven uit 1795 nietig. |
| |
|
Lodewijk
Napoleon wordt in 1806 koning van Nederland
: Koningrijk Holland |
| |
|
In
1815 wordt Willem I
soeverein vorst van Nederland : Verenigd Koninkrijk |
| 1824 |
|
De Delfshavense reder
J.H. Henkes begint distilleerderij "De Ooyevaar" aan de
Voorhaven. |
| |
periode:
1825–1886 - de stad Delfshaven |
| 1825 |
|
Delfshaven krijgt stadsrechten
(Delft geeft uiteindelijk toe) en gaat haar eigen stadswapen voeren.
Ook het naastgelegen dorp Schoonderloo (of Scoenreloe), de Coolpolder
(nu het Oude Westen) en de Bospolder zijn dan onderdeel van de stad
Delfshaven. |
| 1825 |
|
Bouw van graanpakhuis
"Denemarken", in opdracht van Abraham Rijckevorsel. Rond
1850 wordt deze omgedoopt tot distilleerderij "De Dubbelde Palmboom".
Museum sinds 1975. |
| |
|
In
1831 maakt België zich, onder koning Leopold, onafhankelijk van
Nederland. |
| 1836 |
|
De sluis tussen Kolk
en Achterwater wordt dichtgemetseld en het Achterwater gedempt. In
het Kraanhuis komt een brandspuit en de zolder wordt ingericht als
gevangenis waar Delfshavense dronkelappen hun roes kunnen uitslapen. |
| 1841 |
|
Delfshaven doet het verzoek
door Rotterdam te worden geannexeerd vanwege toenemende werkloosheid
en armoede. Oorzaken zijn: het verdwijnen van de VOC, het instorten
van de brandewijnindustrie (1792), terugloop van visserij en scheepvaart,
verzanding van de haven.
Rotterdam heeft echter zelf problemen en weigert het armlastige Delfshaven
op te nemen. |
| |
|
In
1847 is de spoorverbinding tussen Amsterdam en Rotterdam gereed. |
| 1850 |
|
Henkes schakelt over
van paardekracht op stoomkracht voor de pompinstallatie. |
| 1853 |
|
Bouw van moutmolen "Vertrouwen"
(locatie: Schans - uitgebrand: 1920 - romp aanwezig) |
| 1870 |
|
Koning Willem
III onthult op 17 oktober 1870 het standbeeld van Piet Heyn.
De Kerkstraat, waar Piet Heyn is geboren, wordt omgedoopt tot Piet
Heynstraat. In 1871 wordt Heyn's inmiddels geheel vervallen en gesloopte
geboortehuis herbouwd. |
| 1886 |
|
Rotterdam annexeert het
armlastige Delfshaven vanwege de gestaag groeiende behoefte aan grond
voor stadsuitbreiding, havenaanleg en industriële vestiging. |
| |
|
|
